Server nədir?

 

"Server" sözünü eşidəndə çox vaxt insanların ağlına fantastik filmlərdəki kimi üzərində minlərlə rəngli işıqlar yanıb-sönən, qəribə səslər çıxaran kosmik aparatlar gəlir. Amma sizi təəccübləndirim: Server əslində elə sizin evinizdəki, işinizdəki kompüterlə eyni məntiqlə işləyən bir kompüterdir.

Onun da prosessoru (CPU), yaddaş kartı (RAM), sərt diski (SSD/HDD) və ana lövhəsi var. 

Yaxşı, bəs onda niyə biz ona fərqli ad veririk? Onu bizim evdəki kompüterlərdən ayıran nədir?

İngilis dilində "to serve" sözü "xidmət etmək" deməkdir. Server də mənası etibarilə "Xidmətçi Kompüter"dir.

Loru dildə desək: Sizin evdəki kompüteriniz və ya cibinizdəki telefonunuz "Müştəri"dir (Client). 

Siz brauzeri açıb hər hansı bir sayta girəndə, əslində uzaqdakı bir "Xidmətçi"yə (Serverə) deyirsiniz ki: "Mənə filan şəkli və ya videonu gətir". 

Server də dərhal yaddaşından o məlumatı tapıb sizə xidmət edir, yəni masanıza təqdim edir.

Bizim kompüterlərlə serverlərin daxili mexanizmi eyni olsa da, iş prinsipləri tamamilə fərqlidir:

Onlar Heç Vaxt Yatmırlar (7/24 Rejim): 

Siz işinizi bitirəndə kompüterinizi söndürürsünüz, telefonunuzu kilidləyirsiniz. Amma serverlər heç vaxt sönə bilməz. Təsəvvür edin ki, gecə saat 04:00-da İnstagram-a girmək istəyirsiniz. Əgər İnstagram-ın serverləri söndürülsəydi, sayt açılmayacaqdı. Serverlər ilin 365 günü, günün 24 saatı fasiləsiz işləmək üçün layihələndiriliblər.

İnanılmaz Sürətli İnternet və Güc: 

Sizin evdəki internetiniz saniyədə 50-100 Meqabit ola bilər. Serverlərin qoşulduğu internet xətləri isə o qədər nəhəngdir ki, eyni anda milyonlarla insanın sorğusuna saniyənin mində birində cavab verə bilirlər. Həmçinin, onların yaddaş (RAM) və prosessor gücü bizim evdəki kompüterlərdən qat-qat üstündür.

Xüsusi "Soyutma" və Mühafizə Sistemləri: 

Bu maşınlar dayanmadan işlədiyi üçün inanılmaz dərəcədə qızırlar. Onları evdəki adi fanatla soyutmaq olmaz. Serverlər xüsusi, buz kimi soyuq olan otaqlarda — Data Mərkəzlərində (Data Center) saxlanılırlar. Orada hətta işıqlar sönsə belə, serverlər sönmür, çünki nəhəng generatorlar dərhal işə düşür.

Bəs Bizim Evdəki Kompüter Server Ola Bilərmi?

Texniki olaraq BƏLİ. Əgər siz öz kompüterinizə xüsusi proqramlar yazsanız, onu internetə bağlasanız və 7/24 sönmədən açıq qoysanız, sizin kompüteriniz də bir serverə çevrilər. 

Dostlarınız sizin kompüterin IP ünvanını yazaraq daxil olub ordakı şəkillərə baxa bilərlər.

Amma gəlin dürüst olaq: Evdə elektrik kəsilsə, internet zəifləsə və ya kompüteriniz qızsa, saytınız çökəcək. Bax, buna görə də biz özümüz evdə server qurmaq əvəzinə, peşəkar şirkətlərin Data Mərkəzlərindəki serverlərdən yer kirayələyirik. Ötən məqalədə danışdığımız o "Hosting" xidməti əslində elə bu serverlərin daxilindən bizə satılan kiçik yaddaş sahələridir.

Nəhəng bir şirkətdə hər işçinin öz vəzifəsi olduğu kimi, serverlərin də növləri var:

Web Server: Sizin veb-saytlarınızın kodlarını, dizaynını saxlayır. Sayta girəndə qarşınıza çıxan səhifəni bu server göndərir.

Mail Server: Elektron poçtların (E-maillərin) təhlükəsiz daşınmasına və saxlanılmasına baxır. Rəqəmsal dünyanın poçtalyonudur.

Database (Məlumat Bazası) Server: Bütün qeydiyyatları, parolları, istifadəçi adlarını bir cədvəl şəklində qoruyan nəhəng arxivdir. Siz sayta parolunuzu yazıb girəndə bu server dərhal yoxlayır ki, məlumat düzdür ya yox.

Game Server: Onlayn oyunlar (məsələn: PUBG, Counter-Strike) oynayanda dünyanın fərqli yerlərindəki oyunçuları eyni xəritədə birləşdirən o "görünməz meydan" məhz bu serverdir.

Növbəti məqalələrdə görüşənədək!