Tarixin ən böyük müharibələri, ən ağıllı hiylələri və rəqəmsal dünyanın ən qorxulu virusları... İnanmayacaqsınız, amma hamısının arxasında eyni bir məntiq, eyni bir psixoloji gedişat dayanır: İnsan marağı və etibarı.
Gəlin bu gün sizi zaman maşınına mindirim və tam 3200 il əvvələ, qədim yunan mifologiyasından başlayıb bu gün cibimizdə gəzdirdiyimiz telefonların içinə qədər uzanan nəhəng bir "tələ" hekayəsinə aparım.
Hər Şey Bir Qadınla Başladı: Troya Müharibəsi
Hekayəmiz Qədim Yunanıstanda, dünyanın ən gözəl qadını hesab olunan Troyalı Helenin qaçırılması ilə başlayır. Bu hadisədən sonra yunanlar nəhəng bir ordu yığıb Troya şəhərinin qapılarına dayanırlar. Şəhərin ətrafına keçilməz, uca qala divarları çəkilib.
Yunan ordusu tam 10 il bu divarları aşmağa, şəhəri ələ keçirməyə çalışır. Oxlar atılır, qılınclar oynayır, minlərlə insan tələf olur, amma divarlar çökmür. Güc və silah heç bir işə yaramır.
Tam ümidlərin kəsildiyi anda, yunanların ağıllı strateqi Odissey dahi bir plan hazırlayır: "Biz bu divarları güclə aşa bilmiriksə, qoy onlar özləri qapını bizim üçün açsınlar!"
Və Səhnəyə "At" Daxil Olur...
Yunanlar geri çəkilirmiş kimi edirlər. Gəmilərinə minib uzaqlaşırlar. Amma getməzdən əvvəl Troya qalasının qapısında nəhəng, taxtadan düzəldilmiş bir At heykəli qoyurlar. İçində isə ən seçmə yunan döyüşçüləri gizlənir.
Troyalılar səhər oyanıb baxırlar ki, düşmən yoxdur, müharibə bitib! Qapının ağzında isə möhtəşəm bir taxta at var. Onlar bu atı yunanların tanrılara buraxdığı bir "hədiyyə" və qələbə rəmzi hesab edirlər. Şəhərin müdrikləri nə qədər "Bunda bir hiylə var, düşmənin hədiyyəsinə inanmayın!" desələr də, xalqın marağı və sevinci qalib gəlir.
Qala qapılarını öz əlləri ilə açırlar. O nəhəng taxta atı qala divarlarından içəri — şəhərin tam mərkəzinə gətirirlər. Gecə düşür, troyalılar qələbəni qeyd edib sərxoş olurlar və hər kəs dərin yuxuya gedir. Tam o an, atın qarnındakı gizli qapı açılır. Yunan döyüşçüləri səssizcə aşağı enir, qalanın əsas qapılarını xaricdə gözləyən digər yunan ordusu üçün açırlar.
10 il ərzində qılıncla, güclə alına bilməyən o keçilməz Troya şəhəri, sadəcə bir hədiyyə maskası geyindirilmiş "aldatmaca" sayəsində bir gecədə darmadağın olur.
Müasir Dünyaya Keçid: Bəs "Bir Klik" Nə Deməkdir?
İndi mütləq soruşacaqsınız: "Yaxşı, bu qədim tarix dərsini anladıq, bəs bunun bizim internetlə, texnologiya ilə nə əlaqəsi var?"
Çox böyük əlaqəsi var! Kompüter mühəndisləri və kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri rəqəmsal dünyanın ən qorxulu virus növünü kəşf edəndə, ona elə qədim tarixin şərəfinə "Troyan" (Trojan) adını qoydular.
Məntiq tamamilə eynidir. Müasir hakerlər də sizin kompüterinizin və ya telefonunuzun keçilməz təhlükəsizlik divarlarını (firewall) güclə qıra bilməyəcəklərini çox yaxşı bilirlər. Ona görə də sizin cihazınıza birbaşa hücum etmək əvəzinə, sizə bir "Taxta At" göndərirlər.
Telefonunuza bir mesaj gəlir: "Təbriklər, 1000 AZN pul qazandınız! Bu linkə klikləyin və proqramı yükləyin."
Yaxud internetdə pulsuz bir oyun, maraqlı bir film saytı tapırsınız. Sizə çox cəlbedici, tamamilə zərərsiz və faydalı bir şey kimi görünür. Eynən Troyalıların o taxta ata baxdığı kimi.
Siz marağınıza yenik düşüb o linkə bircə dəfə klik edəndə, əslində öz əllərinizlə cihazınızın qapısını düşmənə açmış olursunuz. O faydalı görünən proqram (Taxta At) telefonunuza yüklənir. Siz yatanda və ya işinizlə məşğul olanda, o proqramın içindəki gizli virus kodları (yunan döyüşçüləri) işə düşür. Parollarınızı oğurlayır, bank kartı məlumatlarınızı hakerlərə ötürür və cihazınızı tamamilə ələ keçirir.